ΗΡΟΔΟΤΟΣ

Ιστοριαι I 145

Ιστοριαι I 163-167

163. [1] πρωτη δε Φωκαιη 'Ιωνιης επεχειρησε. οι δε Φωκαιεες ουτοι ναυτιλιησι μακρησι πρωτοι 'Ελληνων εχρησαντο, και τον τε 'Αδριην και την Τυρσηνιην και την 'Ιβηριην και τον Ταρτησσον ουτοι εισι οι καταδεξαντες· [2] εναυτιλλοντο δε ου στρογγηλησι νηυσι αλλα πεντηκοντεροισι. απικομενοι δε ες τον Ταρτησσον προσφιλεες εγενοντο τω βασιλει των Ταρτησσιων, τω ουνομα μεν ην, 'Αργανθωνιος, ετυραννευσε δε Ταρτησσου ογδωκοντα ετεα, εβιωσε δε παντα εικοσι και εκατον. [3] τοητω δη τω ανδρι προσφιλεες οι Φωκαιεες ουτω δη τι εγενοντο ως τα μεν πρωτα σφεας εκλιποντας 'Ιωνιην εκελευε της εωυτου χωρης οικησαι οκου βοηλονται· μετα δε, ως τουτο γε ουκ επειθε τους Φωκαιεας, ο δε πυθομενος τον Μηδον παρ' αυτων ως αυξοιτο, εδιδου σφι χρηματα τειχος περιβαλεσθαι την πολιν, [4] εδιδου δε αφειδεως· και γαρ και η περιοδος του τειχεος ουκ ολιγοι σταδιοι εισι, τουτο δε παν λιθων μεγαλων και ευ συναρμοσμενων. 


164. [1] το μεν δη τειχος τοισι Φωκαιευσι τροπω τοιωδε εξεποιηθη. ο δε 'Αρπαγος ως επηλασε την στρατιην, επολιορκεε αυτοης, προισχομενος επεα ως οι καταχρα ει βοηλονται Φωκαιεες προμαχεωνα ενα μουνον του τειχεος ερειψαι και οικημα εν κατιρωσαι. [2] οι δε Φωκαιεες περιημεκτεοντες τη δουλοσηνη εφασαν θελειν βουλεησασθαι ημερην μιαν και επειτα υποκρινεεσθαι· [3] εν ω δε βουλεηονται αυτοι, απαγαγειν εκεινον εκελευον την στρατιην απο του τειχεος. ο δ' 'Αρπαγος εφη ειδεναι μεν ευ τα εκεινοι μελλοιεν ποιεειν, ομως δε σφι παριεναι βουλεησασθαι. εν ω ων ο 'Αρπαγος απο του τειχεος απηγαγε την, στρατιην, οι Φωκαιεες εν τοητω κατασπασαντες τας πεντηκοντερους, εσθεμενοι τεκνα και γυναικας και επιπλα παντα, προς δε και τα αγαλματα τα εν των ιρων και τα αλλα αναθηματα, χωρις ο τι χαλκος η λιθος η γραφη ην, τα δε αλλα παντα εσθεντες και αυτοι εισβαντες επλεον επι Χιου. την δε Φωκαιην ερημωθεισαν ανδρων εσχον οι Περσαι. 

165. [1] οι δε Φωκαιεες, επειτε σφι Χιοι τας νησους τας Οινοησσας καλεομενας ουκ εβοηλοντο ωνευμενοισι πωλεειν, δειμαινοντες μη αι μεν εμποριον γενωνται, η δε αυτων νησος αποκληισθη τοητου εινεκα, προς ταυτα οι Φωκαιες εστελλοντο ες Κηρνον· εν γαρ τη Κηρνω εικοσι ετεσι προτερον τοητων εκ θεοπροπιου ανεστησαντο πολιν, τη ουνομα ην 'Αλαλιη. [2] 'Αργανθωνιος δε τηνικαυτα ηδη τετελευτηκεε. στελλομενοι δε επι την Κηρνον, πρωτα καταπλεησαντες ες την Φωκαιην κατεφονευσαν των Περσεων την φυλακην, η εφροηρεε παραδεξαμενη παρα 'Αρπαγου την πολιν. μετα δε, ως τουτο σφι εξεργαστο, εποιησαντο ισχυρας καταρας τω υπολειπομενω εωυτων του στολου, [3] προς δε ταητησι και μηδρον σιδηρεον κατεποντωσαν και ωμοσαν μη πριν ες Φωκαιην ηξειν πριν η τον μηδρον τουτον αναφανηναι. στελλομενων δε αυτων επι την Κηρνον, υπερημισεας των αστων ελαβε ποθος τε και οικτος της πολιος και των ηθεων της χωρης, ψευδορκιοι δε γενομενοι απεπλεον οπισω ες την Φωκαιην. οι δε αυτων το ορκιον εφηλασσον, αερθεντες εκ των Οινουσσεων επλεον. 


166. [1] επειτε δε ες την Κηρνον απικοντο, οικεον κοινη μετα των προτερον απικομενων επ' ετεα πεντε, και ιρα ενιδρησαντο. και ηγον γαρ δη και εφερον τους περιοικους απαντας, στρατεηονται ων επ' αυτους κοινω λογω χρησαμενοι Τυρσηνοι και Καρχηδονιοι, νηυσι εκατεροι εξηκοντα. [2] οι δε Φωκαιεες πληρωσαντες και αυτοι τα πλοια, εοντα αριθμον εξηκοντα, αντιαζον ες το Σαρδονιον καλεομενον πελαγος. συμμισγοντων δε τη ναυμαχιη Καδμειη τις νικη τοισι Φωκαιευσι εγενετο· αι μεν γαρ τεσσερακοντα σφι νεες διεφθαρησαν, αι δε εικοσι αι περιεουσαι ησαν αχρηστοι· απεστραφατο γαρ τους εμβολους. [3] καταπλωσαντες δε ες την 'Αλαλιην ανελαβον τα τεκνα και τας γυναικας και την αλλην κτησιν οσην οιαι τε εγινοντο αι νεες σφι αγειν, και επειτα απεντες την Κηρνον επλεον ες 'Ρηγιον. 


167. [1] των δε διαφθαρεισεων νεων τους ανδρας οι τε Καρχηδονιοι και οι Τυρσηνοι [διελαχον, των δε Τυρσηνων οι 'Αγυλλαιοι] ελαχον τε αυτων πολλω πλειστους και τοητους εξαγαγοντες κατελευσαν. μετα δε 'Αγυλλαιοισι παντα τα παριοντα τον χωρον, εν τω οι Φωκαιεες καταλευσθεντες εκεατο, εγινετο διαστροφα και εμπηρα και αποπληκτα, ομοιως προβατα και υποζηγια και ανθρωποι. [2] οι δε 'Αγυλλαιοι ες Δελφους επεμπον βουλομενοι ακεσασθαι την αμαρταδα. η δε Πυθιη σφεας εκελευσε ποιεειν τα και νυν οι 'Αγυλλαιοι ετι επιτελεουσι· και γαρ εναγιζουσι σφι μεγαλως και αγωνα γυμνικον και ιππικον επιστασι. [3] και ουτοι μεν των Φωκαιεων τοιοητω μορω διεχρησαντο, οι δε αυτων ες το 'Ρηγιον καταφυγοντες ενθευτεν ορμωμενοι εκτησαντο πολιν γης της Οινωτπιης ταητην ητις νυν 'Υελη καλεεται· [4] εκτισαν δε ταητην προς ανδρος Ποσειδωνιητεω μαθοντες ως τον Κηρνον σφι η Πυθιη εχρησε κτισαι ηρων εοντα, αλλ' ου την νησον. Φωκαιης μεν νυν περι της εν 'Ιωνιη ουτως εσχε.

Ιστοριαι III 129-138

CXXIX. [1] απικομενων δε και ανακομισθεντων των Οροιτεω χρηματων ες τα Σουσα, συνηνεικε χρονω ου πολλω υστερον βασιλεα Δαρειον εν αγρη θηρων αποθρωσκοντα απ' ιππου στραφηναι τον ποδα. [2] και κως ισχυροτερως εστραφη· ο γαρ οι αστραγαλος εξεχωρησε εκ των αρθρων. νομιζων δε και προτερον περι εωυτον εχειν Αιγυπτιων τους δοκεοντας ειναι πρωτους την ιητρικην, τουτοισι εχρατο. οι δε στρεβλουντες και βιωμενοι τον ποδα κακον μεζον εργαζοντο. [3] επ' επτα μεν δη ημερας και επτα νυκτας υπο του παρεοντος κακου ο Δαρειος αγρυπνιησι ειχετο· τη δε δη ογδοη ημερη εχοντι οι φλαυρως, παρακουσας τις προτερον ετι εν Σαρδισι του Κροτωνιητεω Δημοκηδεος την τεχνην αγγελλει τω Δαρειω· ο δε αγειν μιν την ταχιστην παρ' εωυτον εκελευσε· τον δε ως εξευρον εν τοισι Οροιτεω ανδραποδοισι οκου δη απημελημενον, παρηγον ες μεσον πεδας τε ελκοντα και ρακεσι εσθημενον. 



CXXX. [1] σταθεντα δε ες μεσον ειρωτα ο Δαρειος την τεχνην ει επισταιτο· ο δε ουκ υπεδεκετο, αρρωδεων μη εωυτον εκφηνας το παραπαν της Ελλαδος η απεστερημενος· [2] κατεφανη τε τω Δαρειω τεχναζειν επισταμενος, και τους αγαγοντας αυτον εκελευσε μαστιγας τε και κεντρα παραφερειν ες το μεσον. ο δε ενθαυτα δη ων εκφαινει, φας ατρεκεως μεν ουκ επιστασθαι, ομιλησας δε ιητρω φλαυρως εχειν την τεχνην. [3] μετα δε, ως οι επετρεψε, Ελληνικοισι ιημασι χρεωμενος και ηπια μετα τα ισχυρα προσαγων υπνου τε μιν λαγχανειν εποιεε και εν χρονω ολιγω υγιεα μιν απεδεξε, ουδαμα ετι ελπιζοντα αρτιπουν εσεσθαι. [4] δωρεεται δη μιν μετα ταυτα ο Δαρειος πεδεων χρυσεων δυο ζευγεσι· ο δε μιν επειρετο ει οι διπλησιον το κακον επιτηδες νεμει, οτι μιν υγιεα εποιησε. ησθεις δε τω επεϊ ο Δαρειος αποπεμπει μιν παρα τας εωυτου γυναικας· παραγοντες δε οι ευνουχοι ελεγον προς τας γυναικας ως βασιλει ουτος ειη ος την ψυχην απεδωκε. [5] υποτυπτουσα δε αυτεων εκαστη φιαλη του χρυσου ες θηκην εδωρεετο Δημοκηδεα ουτω δη τι δαψιλει δωρεη ως τους αποπιπτοντας απο των φιαλεων στατηρας επομενος ο οικετης, τω ουνομα ην Σκιτων, ανελεγετο και οι χρημα πολλον τι χρυσου συνελεχθη. 




CXXXI. [1] ο δε Δημοκηδης ουτος ωδε εκ Κροτωνος απιγμενος Πολυκρατεϊ ωμιλησε· πατρι συνειχετο εν τη Κροτωνι οργην χαλεπω· τουτον επειτε ουκ εδυνατο φερειν, απολιπων οιχετο ες Αιγιναν. καταστας δε ες ταυτην πρωτω ετεϊ υπερεβαλετο τους αλλους ιητρους, ασκευης περ εων και εχων ουδεν των οσα περι την τεχνην εστι εργαληια. [2] και μιν δευτερω ετεϊ ταλαντου Αιγινηται δημοσιη μισθουνται, τριτω δε ετεϊ Αθηναιοι εκατον μνεων, τεταρτω δε ετεϊ Πολυκρατης δυων ταλαντων. ουτω μεν απικετο ες την Σαμον, και απο τουτου του ανδρος ουκ ηκιστα Κροτωνιηται ιητροι ευδοκιμησαν. [3] εγενετο γαρ ων τουτο οτε πρωτοι μεν Κροτωνιηται ιητροι ελεγοντο ανα την Ελλαδα ειναι, δευτεροι δε Κυρηναιοι. κατα τον αυτον δε τουτον χρονον και Αργειοι ηκουον μουσικην ειναι Ελληνων πρωτοι. 


CXXXII. [1] τοτε δη ο Δημοκηδης εν τοισι Σουσοισι εξιησαμενος Δαρειον οικον τε μεγιστον ειχε και ομοτραπεζος βασιλει εγεγονεε, πλην τε ενος του ες Ελληνας απιεναι παντα ταλλα οι παρην. [2] και τουτο μεν τους Αιγυπτιους ιητρους, οι βασιλεα προτερον ιωντο, μελλοντας ανασκολοπιεισθαι οτι υπο Ελληνος ιητρου εσσωθησαν, τουτους βασιλεα παραιτησαμενος ερρυσατο· τουτο δε μαντιν Ηλειον Πολυκρατεϊ επισπομενον και απημελημενον εν τοισι ανδραποδοισι ερρυσατο. ην δε μεγιστον πρηγμα Δημοκηδης παρα βασιλει. 


CXXXIII. [1] εν χρονω δε ολιγω μετα ταυτα ταδε αλλα συνηνεικε γενεσθαι. Ατοσση τη Κυρου μεν θυγατρι Δαρειου δε γυναικι επι του μαστου εφυ φυμα, μετα δε εκραγεν ενεμετο προσω. οσον μεν δη χρονον ην ελασσον, η δε κρυπτουσα και αισχυνομενη εφραζε ουδενι· επειτε δε εν κακω ην, μετεπεμψατο τον Δημοκηδεα και οι επεδεξε. [2] ο δε φας υγιεα ποιησειν εξορκοι μιν η μεν οι αντυπουργησειν εκεινην τουτο το αν αυτης δεηθη· δεησεσθαι δε ουδενος των οσα ες αισχυνην εστι φεροντα. 


CXXXIV. [1] ως δε αρα μιν μετα ταυτα ιωμενος υγιεα απεδεξε, ενθαυτα δη διδαχθεισα υπο του Δημοκηδεος η Ατοσσα προσεφερε εν τη κοιτη Δαρειω λογον τοιονδε. «ω βασιλευ, εχων δυναμιν τοσαυτην κατησαι, ουτε τι εθνος προσκτωμενος ουτε δυναμιν Περσησι. [2] οικος δε εστι ανδρα και νεον και χρηματων μεγαλων δεσποτην φαινεσθαι τι αποδεικνυμενον, ινα και Περσαι εκμαθωσι οτι υπ' ανδρος αρχονται. επ' αμφοτερα δε τοι συμφερει ταυτα ποιεειν, και ινα σφεων Περσαι επιστωνται ανδρα ειναι τον προεστεωτα, και ινα τριβωνται πολεμω μηδε σχολην αγοντες επιβουλευωσι τοι. [3] νυν γαρ αν τι και αποδεξαιο εργον, εως νεος εις ηλικιην· αυξομενω γαρ τω σωματι συναυξονται και αι φρενες, γηρασκοντι δε συγγηρασκουσι και ες τα πρηγματα παντα απαμβλυνονται.» [4] η μεν δη ταυτα εκ διδαχης ελεγε, ο δ' αμειβετο τοισιδε. «ω γυναι, παντα οσα περ αυτος επινοεω ποιησειν ειρηκας· εγω γαρ βεβουλευμαι ζευξας γεφυραν εκ τησδε της ηπειρου ες την ετερην ηπειρον επι Σκυθας στρατευεσθαι· και ταυτα ολιγου χρονου εσται τελευμενα.» λεγει Ατοσσα ταδε. [5] «ορα νυν, επι Σκυθας μεν την πρωτην ιεναι εασον· ουτοι γαρ, επεαν συ βουλη, εσονται τοι· συ δε μοι επι την Ελλαδα στρατευεσθαι. επιθυμεω γαρ λογω πυνθανομενη Λακαινας τε μοι γενεσθαι θεραπαινας και Αργειας και Αττικας και Κορινθιας. εχεις δε ανδρα επιτηδεοτατον ανδρων παντων δεξαι τε εκαστα της Ελλαδος και κατηγησασθαι, τουτον ος σευ τον ποδα εξιησατο.» [6] αμειβεται Δαρειος «ω γυναι, επει τοινυν τοι δοκεει της Ελλαδος ημεας πρωτα αποπειρασθαι, κατασκοπους μοι δοκεει Περσεων πρωτον αμεινον ειναι ομου τουτω τω συ λεγεις πεμψαι ες αυτους, οι μαθοντες και ιδοντες εξαγγελεουσι εκαστα αυτων ημιν· και επειτα εξεπισταμενος επ' αυτους τρεψομαι.» 



CXXXV. [1] ταυτα ειπε και αμα επος τε και εργον εποιεε. επειτε γαρ ταχιστα ημερη επελαμψε, καλεσας Περσεων ανδρας δοκιμους πεντεκαιδεκα ενετελλετο σφι επομενους Δημοκηδεϊ διεξελθειν τα παραθαλασσια της Ελλαδος, οκως τε μη διαδρησεται σφεας ο Δημοκηδης, αλλα μιν παντως οπισω απαξουσι. [2] εντειλαμενος δε τουτοισι ταυτα, δευτερα καλεσας αυτον Δημοκηδεα εδεετο αυτου οκως εξηγησαμενος πασαν και επιδεξας την Ελλαδα τοισι Περσησι οπισω ηξει· δωρα δε μιν τω πατρι και τοισι αδελφεοισι εκελευε παντα τα εκεινου επιπλα λαβοντα αγειν, φας αλλα οι πολλαπλησια αντιδωσειν· προς δε ες τα δωρα ολκαδα οι εφη συμβαλεεσθαι πλησας αγαθων παντοιων, την αμα οι πλευσεσθαι. [3] Δαρειος μεν δη, δοκεειν εμοι, απ' ουδενος δολερου νοου επαγγελλετο οι ταυτα. Δημοκηδης δε δεισας μη ευ εκπειρωτο Δαρειος, ουτι επιδραμων παντα τα διδομενα εδεκετο, αλλα τα μεν εωυτου κατα χωρην εφη καταλειψειν, ινα οπισω σφεα απελθων εχοι, την μεντοι ολκαδα, την οι Δαρειος επαγγελλετο ες την δωρεην τοισι αδελφεοισι, δεκεσθαι εφη. εντειλαμενος δε και τουτω ταυτα ο Δαρειος αποστελλει αυτους επι θαλασσαν. 


CXXXVI. [1] καταβαντες δε ουτοι ες Φοινικην και Φοινικης ες Σιδωνα πολιν αυτικα μεν τριηρεας δυο επληρωσαν, αμα δε αυτησι και γαυλον μεγαν παντοιων αγαθων· παρεσκευασμενοι δε παντα επλεον ες την Ελλαδα, προσισχοντες δε αυτης τα παραθαλασσια εθηευντο και απεγραφοντο, ες ο τα πολλα αυτης και ονομαστα θεησαμενοι απικοντο της Ιταλιης ες Ταραντα. [2] ενθαυτα δε εκ ρηστωνης της Δημοκηδεος Αριστοφιλιδης των Ταραντινων ο βασιλευς τουτο μεν τα πηδαλια παρελυσε των Μηδικεων νεων, τουτο δε αυτους τους Περσας ειρξε ως κατασκοπους δηθεν εοντας. εν ω δε ουτοι ταυτα επασχον, ο Δημοκηδης ες την Κροτωνα απικνεεται· απιγμενου δε ηδη τουτου ες την εωυτου ο Αριστοφιλιδης ελυσε τους Περσας, και τα παρελαβε των νεων απεδωκε σφι. 


CXXXVII. [1] πλεοντες δε ενθευτεν οι Περσαι και διωκοντες Δημοκηδεα απικνεονται ες την Κροτωνα, ευροντες δε μιν αγοραζοντα απτοντο αυτου. [2] των δε Κροτωνιητεων οι μεν καταρρωδεοντες τα Περσικα πρηγματα προϊεναι ετοιμοι ησαν, οι δε ανταπτοντο και τοισι σκυταλοισι επαιον τους Περσας προϊσχομενους επεα ταδε. «ανδρες Κροτωνιηται, ορατε τα ποιεετε· ανδρα βασιλεος δρηπετην γενομενον εξαιρεεσθε. [3] κως ταυτα βασιλει Δαρειω εκχρησει περιυβρισθαι; κως δε υμιν τα πιευμενα εξει καλως, ην απελησθε ημεας; επι τινα δε τησδε προτερην στρατευσομεθα πολιν; τινα δε προτερην ανδραποδιζεσθαι περιησομεθα;» [4] ταυτα λεγοντες τους Κροτωνιητας ουκων επειθον, αλλ' εξαιρεθεντες τε τον Δημοκηδεα και τον γαυλον τον αμα ηγοντο απαιρεθεντες απεπλεον οπισω ες την Ασιην, ουδ' ετι εζητησαν το προσωτερω της Ελλαδος απικομενοι εκμαθειν, εστερημενοι του ηγεμονος. [5] τοσονδε μεντοι ενετειλατο σφι Δημοκηδης αναγομενοισι, κελευων ειπειν σφεας Δαρειω οτι αρμοσται την Μιλωνος θυγατερα Δημοκηδης γυναικα. του γαρ δη παλαιστεω Μιλωνος ην ουνομα πολλον παρα βασιλει· κατα δε τουτο μοι δοκεει σπευσαι τον γαμον τουτον τελεσας χρηματα μεγαλα Δημοκηδης, ινα φανη προς Δαρειου εων και εν τη εωυτου δοκιμος. 


CXXXVIII. [1] αναχθεντες δε εκ της Κροτωνος οι Περσαι εκπιπτουσι τησι νηυσι ες Ιηπυγιην, και σφεας δουλευοντας ενθαυτα Γιλλος ανηρ Ταραντινος φυγας ρυσαμενος απηγαγε παρα βασιλεα Δαρειον. ο δε αντι τουτων ετοιμος ην διδοναι τουτο ο τι βουλοιτο αυτος. [2] Γιλλος δε αιρεεται κατοδον οι ες Ταραντα γενεσθαι, προαπηγησαμενος την συμφορην· ινα δε μη συνταραξη την Ελλαδα, ην δι' αυτον στολος μεγας πλεη επι την Ιταλιην, Κνιδιους μουνους αποχραν οι εφη τους καταγοντας γινεσθαι, δοκεων απο τουτων εοντων τοισι Ταραντινοισι φιλων μαλιστα την κατοδον οι εσεσθαι. [3] Δαρειος δε υποδεξαμενος επετελεε· πεμψας γαρ αγγελον ες Κνιδον καταγειν σφεας εκελευε Γιλλον ες Ταραντα. πειθομενοι δε Δαρειω Κνιδιοι Ταραντινους ουκων επειθον, βιην δε αδυνατοι ησαν προσφερειν. [4] ταυτα μεν νυν ουτω επρηχθη· ουτοι δε πρωτοι εκ της Ασιης ες την Ελλαδα απικοντο Περσαι, και ουτοι δια τοιονδε πρηγμα κατασκοποι εγενοντο. 

Ιστοριαι IV 15

15. [1] ταυτα μεν αι πολιες αυται λεγουσι, ταδε δε οιδα Μεταποντινοισι τοισι εν 'Ιταλιη συγκυρησαντα μετα την αφανισιν την δευτερην 'Αριστεω ετεσι τεσσερακοντα και διηκοσιοισι, ως εγω συμβαλλομενος εν Προκοννησω τε και Μεταποντιω ευρισκον. [2] Μεταποντινοι φασι αυτον 'Αριστεην φανεντα σφι ες την χωρην κελευσαι βωμον 'Απολλωνος ιδρησασθαι και 'Αριστεω του Προκοννησιου επωνυμιην εχοντα ανδριαντα παρ' αυτον ισταναι· φαναι γαρ σφι τον 'Απολλωνα 'Ιταλιωτεων μοηνοισι δη απικεσθαι ες την χωρην, και αυτος οι επεσθαι ο νυν εων 'Αριστεης· τοτε δε, οτε ειπετο τω θεω, ειναι κοραξ. [3] και τον μεν ειποντα ταυτα αφανισθηναι, σφεας δε Μεταποντινοι λεγουσι ες Δελφους πεμψαντας τον θεον επειρωταν ο τι το φασμα του ανθρωπου ειη. την δε Πυθιην σφεας κελεηειν πειθεσθαι τω φασματι, πειθομενοισι δε αμεινον συνοισεσθαι. και σφεας δεξαμενους ταυτα ποιησαι επιτελεα. [4] και νυν εστηκε ανδριας επωνυμιην εχων 'Αριστεω παρ' αυτω τω αγαλματι του 'Απολλωνος, περιξ δε αυτον δαφναι εστασι· το δε αγαλμα εν τη αγορη ιδρυται. 'Αριστεω μεν νυν περι τοσαυτα ειρησθω. 

Ιστοριαι V 44-47

XLIV. [1] τον χρονον δε τουτον, ως λεγουσι Συβαριται, σφεας τε αυτους και Τηλυν τον εωυτων βασιλεα επι Κροτωνα μελλειν στρατεηεσθαι, τους δε Κροτωνιητας περιδεεας γενομενους δεηθηναι Δωριεος σφισι τιμωρησαι και τυχειν δεηθεντας· συστρατεηεσθαι τε δη επι Σηβαριν Δωριεα και συνελειν την Σηβαριν. [2] ταυτα μεν νυν Συβαριται λεγουσι ποιησαι Δωριεα τε και τους μετ' αυτου, Κροτωνιηται δε ουδενα σφισι φασι ξεινον προσεπιλαβεσθαι του προς Συβαριτας πολεμου ει μη Καλλιην των 'Ιαμιδεων μαντιν 'Ηλειον μουνον, και τουτον τροπω τοιωδε· παρα Τηλυος του Συβαριτεων τυραννου αποδραντα απικεσθαι παρα σφεας, επειτε οι τα ιρα ου προεχωρεε χρηστα θυομενω επι Κροτωνα. 


XLV. [1] ταυτα δε ουτοι λεγουσι. μαρτηρια δε τοητων εκατεροι αποδεικνηουσι ταδε, Συβαριται μεν τεμενος τε και νηον εοντα παρα τον ξηρον Κραθιν, τον ιδρησασθαι συνελοντα την πολιν Δωριεα λεγουσι 'Αθηναιη επωνημω Κραθιη· τουτο δε αυτου Δωριεος τον θανατον μαρτηριον μεγιστον ποιευνται, οτι παρα τα μεμαντευμενα ποιεων διεφθαρη· ει γαρ δη μη παρεπρηξε μηδεν, επ' ο δε εσταλη εποιεε, ειλε αν την 'Ερυκινην χωρην και ελων κατεσχε, ουδ' αν αυτος τε και η στρατιη διεφθαρη. [2] οι δ' αυ Κροτωνιηται αποδεικνυσι Καλλιη μεν τω 'Ηλειω εξαιρετα εν γη τη Κροτωνιητιδι πολλα δοθεντα, τα και ες εμε ετι ενεμοντο οι Καλλιεω απογονοι, Δωριει δε και τοισι Δωριεος απογονοισι ουδεν. καιτοι ει συνεπελαβετο γε του Συβαριτικου πολεμου Δωριεης, δοθηναι αν οι πολλαπλησια η Καλλιη. ταυτα μεν νυν εκατεροι αυτων μαρτηρια αποφαινονται, και παρεστι, οκοτεροισι τις πειθεται αυτων, τοητοισι προσχωρεειν. 


XLVI. [1] συνεπλεον δε Δωριει και αλλοι συγκτισται Σπαρτιητεων, Θεσσαλος και Παραιβατης και Κελεης και Ευρυλεων· οι επειτε απικοντο παντι στολω ες την Σικελιην, απεθανον μαχη εσσωθεντες υπο τε Φοινικων και 'Εγεσταιων· μουνος δε Ευρυλεων των συγκτιστεων περιεγενετο τοητου του παθεος. [2] συλλαβων δε ουτος της στρατιης τους περιγενομενους εσχε Μινωην την Σελινουσιων αποικιην, και συνελευθερου Σελινουσιους του μουναρχου Πειθαγορεω· μετα δε ως τουτον κατειλε, αυτος τυραννιδι επεχειρησε Σελινουντος και εμουναρχησε χρονον επ' ολιγον· οι γαρ μιν Σελινοησιοι επανασταντες απεκτειναν καταφυγοντα επι Διος αγοραιου βωμον. 


XLVII. [1] συνεσπετο δε Δωριει και συναπεθανε Φιλιππος ο Βουτακιδεω Κροτωνιητης ανηρ, ος αρμοσαμενος Τηλυος του Συβαριτεω θυγατερα εφυγε εκ Κροτωνος, ψευσθεις δε του γαμου οιχετο πλεων ες Κυρηνην, εκ ταητης δε ορμωμενος συνεσπετο οικηιη τε τριηρεϊ και οικηιη ανδρων δαπανη, εων τε 'Ολυμπιονικης και καλλιστος 'Ελληνων των κατ' εωυτον. [2] δια δε το εωυτου καλλος ηνεικατο παρα 'Εγεσταιων τα ουδεις αλλος· επι γαρ του ταφου αυτου ηρωιον ιδρυσαμενοι θυσιησι αυτον ιλασκονται. 

Ιστοριαι VI 21-24 / 126-127

XXI. [1] παθουσι δε ταυτα Μιλησιοισι προς Περσεων ουκ απεδοσαν την ομοιην Συβαριται, οι Λαον τε και Σκιδρον οικεον της πολιος απεστερημενοι. Συβαριος γαρ αλοησης υπο Κροτωνιητεων Μιλησιοι παντες ηβηδον απεκειραντο τας κεφαλας και πενθος μεγα προσεθηκαντο· πολιες γαρ αυται μαλιστα δη των ημεις ιδμεν αλληλησι εξεινωθησαν· [2] ουδεν ομοιως και 'Αθηναιοι. 'Αθηναιοι μεν γαρ δηλον εποιησαν υπεραχθεσθεντες τη Μιλητου αλωσι τη τε αλλη πολλαχη, και δη και ποιησαντι Φρυνιχω δραμα Μιλητου αλωσιν και διδαξαντι ες δακρυα τε επεσε το θεητρον, και εζημιωσαν μιν ως αναμνησαντα οικηια κακα χιλιησι δραχμησι, και επεταξαν μηδενα χρασθαι τοητω τω δραματι. 


XXII. [1] Μιλητος μεν νυν Μιλησιων ηρημωτο. Σαμιων δε τοισι τι εχουσι το μεν ες τους Μηδους εκ των στρατηγων των σφετερων ποιηθεν ουδαμως ηρεσκε, εδοκεε δε μετα την ναυμαχιην αυτικα βουλευομενοισι, πριν η σφι ες την χωρην απικεσθαι τον τηραννον Αιακεα, ες αποικιην εκπλεειν μηδε μενοντας Μηδοισι τε και Αιακεϊ δουλεηειν. [2] Ζαγκλαιοι γαρ οι απο Σικελιης τον αυτον χρονον τουτον πεμποντες ες την 'Ιωνιην αγγελους επεκαλεοντο τους 'Ιωνας ες Καλην ακτην, βουλομενοι αυτοθι πολιν κτισαι 'Ιωνων. η δε Καλη αυτη ακτη καλεομενη εστι μεν Σικελων, προς δε Τυρσηνιην τετραμμενη της Σικελιης. τοητων ων επικαλεομενων οι Σαμιοι μουνοι 'Ιωνων εσταλησαν, συν δε σφι Μιλησιων οι εκπεφευγοτες·


XXIII. [1] εν ω τοιονδε δη τι συνηνεικε γενεσθαι. Σαμιοι γαρ κομιζομενοι ες Σικελιην εγινοντο εν Λοκροισι τοισι 'Επιζεφυριοισι, και Ζαγκλαιοι αυτοι τε και ο βασιλευς αυτων, τω ουνομα ην Σκηθης, περικατεατο πολιν των Σικελων εξελειν βουλομενοι. [2] μαθων δε ταυτα ο 'Ρηγιου τηραννος 'Αναξιλεως, τοτε εων διαφορος τοισι Ζαγκλαιοισι, συμμιξας τοισι Σαμιοισι αναπειθει ως χρεον ειη Καλην μεν ακτην, επ' ην επλεον, εαν χαιρειν, την δε Ζαγκλην σχειν εουσαν ερημον ανδρων. [3] πειθομενων δε των Σαμιων και σχοντων την Ζαγκλην, ενθαυτα οι Ζαγκλαιοι, ως επηθοντο εχομενην την πολιν εωυτων, εβοηθεον αυτη και επεκαλεοντο 'Ιπποκρατεα τον Γελης τηραννον· ην γαρ δη σφι ουτος σημμαχος. [4] επειτε δε αυτοισι και ο 'Ιπποκρατης συν τη στρατιη ηκε βοηθεων, Σκηθην μεν τον μοηναρχον των Ζαγκλαιων ως αποβαλοντα την πολιν ο 'Ιπποκρατης πεδησας και τον αδελφεον αυτου Πυθογενεα ες 'Ινυκα πολιν απεπεμψε, τους δε λοιπους Ζαγκλαιους κοινολογησαμενος τοισι Σαμιοισι και ορκους δους και δεξαμενος προεδωκε. [5] μισθος δε οι ην ειρημενος οδε υπο των Σαμιων, παντων των επιπλων και ανδραποδων τα ημισεα μεταλαβειν των εν τη πολι, τα δ' επι των αγρων παντα 'Ιπποκρατεα λαγχανειν. [6] τους μεν δη πλευνας των Ζαγκλαιων αυτος εν ανδραποδων λογω ειχε δησας, τους δε κορυφαιους αυτων τριηκοσιους εδωκε τοισι Σαμιοισι κατασφαξαι· ου μεντοι οι γε Σαμιοι εποιησαν ταυτα. 


XXIV. [1] Σκηθης δε ο των Ζαγκλαιων μοηναρχος εκ της 'Ινυκος εκδιδρησκει ες 'Ιμερην, εκ δε ταητης παρην ες την 'Ασιην και ανεβη παρα βασιλεα Δαρειον· και μιν ενομισε Δαρειος παντων ανδρων δικαιοτατον ειναι, οσοι εκ της 'Ελλαδος παρ' εωυτον ανεβησαν. [2] και γαρ παραιτησαμενος βασιλεα ες Σικελιην απικετο και αυτις εκ της Σικελιης οπισω παρα βασιλεα, ες ο γηραϊ μεγα ολβιος εων ετελεητησε εν Περσησι. Σαμιοι δε απαλλαχθεντες Μηδων απονητι πολιν καλλιστην Ζαγκλην περιεβεβλεατο. 

CXXVI. [1] μετα δε γενεη δευτερη υστερον Κλεισθενης αυτην ο Σικυωνιος τηραννος εξηειρε, ωστε πολλω ονομαστοτερην γενεσθαι εν τοισι Ἕλλησι η προτερον ην. Κλεισθενεϊ γαρ τω 'Αριστωνημου του Μηρωνος του 'Ανδρεω γινεται θυγατηρ τη ουνομα ην 'Αγαριστη. ταητην ηθελησε, 'Ελληνων απαντων εξευρων τον αριστον, τοητω γυναικα προσθειναι. [2] 'Ολυμπιων ων εοντων και νικων εν αυτοισι τεθριππω ο Κλεισθενης κηρυγμα εποιησατο, οστις 'Ελληνων εωυτον αξιοι Κλεισθενεος γαμβρον γενεσθαι, ηκειν ες εξηκοστην ημερην η και προτερον ες Σικυωνα, ως κυρωσοντος Κλεισθενεος τον γαμον εν ενιαυτω, απο της εξηκοστης αρξαμενου ημερης. [3] ενθαυτα 'Ελληνων οσοι σφισι τε αυτοισι ησαν και πατρη εξωγκωμενοι, εφοιτεον μνηστηρες· τοισι Κλεισθενης και δρομον και παλαιστρην ποιησαμενος επ' αυτω τοητω ειχε. 


CXXVII. [1] απο μεν δη 'Ιταλιης ηλθε Σμινδυριδης ο 'Ιπποκρατεος Συβαριτης, ος επι πλειστον δη χλιδης εις ανηρ απικετο (η δε Σηβαρις ηκμαζε τουτον τον χρονον μαλιστα), και Σιριτης Δαμασος 'Αμηριος του σοφου λεγομενου παις. [2] ουτοι μεν απο 'Ιταλιης ηλθον, εκ δε του κολπου του 'Ιονιου 'Αμφιμνηστος 'Επιστροφου 'Επιδαμνιος· ουτος δε εκ του 'Ιονιου κολπου. Αιτωλος δε ηλθε Τιτορμου του υπερφηντος τε Ἕλληνας ισχηι και φυγοντος ανθρωπους ες τας εσχατιας της Αιτωλιδος χωρης, τοητου του Τιτορμου αδελφεος Μαλης. [3] απο δε Πελοποννησου Φειδωνος του 'Αργειων τυραννου παις Λεωκηδης, Φειδωνος δε του τα μετρα ποιησαντος Πελοποννησιοισι και υβρισαντος μεγιστα δη 'Ελληνων παντων, ος εξαναστησας τους 'Ηλειων αγωνοθετας αυτος τον εν 'Ολυμπιη αγωνα εθηκε· τοητου τε δη παις και 'Αμιαντος Λυκοηργου 'Αρκας εκ Τραπεζουντος, και 'Αζην εκ Παιου πολιος Λαφανης Ευφοριωνος του δεξαμενου τε, ως λογος εν 'Αρκαδιη λεγεται, τους Διοσκοηρους οικιοισι και απο τοητου ξεινοδοκεοντος παντας ανθρωπους, και 'Ηλειος 'Ονομαστος 'Αγαιου. [4] ουτοι μεν δη εξ αυτης Πελοποννησου ηλθον, εκ δε 'Αθηνεων απικοντο Μεγακλεης τε ο 'Αλκμεωνος τοητου του παρα Κροισον απικομενου, και αλλος 'Ιπποκλειδης Τισανδρου, πλοητω και ειδεϊ προφερων 'Αθηναιων. απο δε 'Ερετριης ανθεησης τουτον τον χρονον Λυσανιης· ουτος δε απ' Ευβοιης μουνος. εκ δε Θεσσαλιης ηλθε των Σκοπαδεων Διακτοριδης Κραννωνιος, εκ δε Μολοσσων Ἄλκων. 

Ιστοριαι VIII 47

XLVII. [1] ουτοι μεν απαντες εντος οικημενοι Θεσπρωτων και 'Αχεροντος ποταμου εστρατεηοντο· Θεσπρωτοι γαρ εισι ομουρεοντες 'Αμπρακιωτησι και Λευκαδιοισι, οι εξ εσχατεων χωρεων εστρατεηοντο. των δε εκτος τοητων οικημενων Κροτωνιηται μουνοι ησαν οι εβοηθησαν τη 'Ελλαδι κινδυνευοηση μιη νηι, της ηρχε ανηρ τρις πυθιονικης Φαυλλος· Κροτωνιηται δε γενος εισι 'Αχαιοι.

Ιστοριαι VIII 62

[62] [1] σημαινων δε ταυτα τω λογω διεβαινε ες Ευρυβιαδην, λεγων μαλλον επεστραμμενα. «συ ει μενεεις αυτου και μενων εσεαι ανηρ αγαθος· ει δε μη, ανατρεψεις την 'Ελλαδα· το παν γαρ ημιν του πολεμου φερουσι αι νεες. αλλ' εμοι πειθεο. [2] ει δε ταυτα μη ποιησης, ημεις μεν ως εχομεν αναλαβοντες τους οικετας κομιεημεθα ες Σιριν την εν 'Ιταλιη, η περ ημετερη τε εστι εκ παλαιου ετι, και τα λογια λεγει υπ' ημεων αυτην δεειν κτισθηναι· υμεις δε συμμαχων τοιωνδε μουνωθεντες μεμνησεσθε των εμων λογων.»

ERODOTO

Storie I 145

Storie I 163-67

[163] La prima città della Ionia di cui si impadronì fu Focea. Questi Focei furono i primi Greci a compiere lunghe navigazioni: furono loro a scoprire l'Adriatico, la Tirrenia, l'Iberia e la regione di Tartesso: non navigavano con grandi navi da carico ma con delle penteconteri. Giunti a Tartesso strinsero amicizia con il re locale, che si chiamava Argantonio e che fu signore di Tartesso per 80 anni, vivendo in tutto per 120 anni. I Focesi divennero così amici suoi che egli li invitò prima ad abbandonare la Ionia e a stabilirsi nel suo paese, ovunque volessero; in seguito, non essendo riuscito a convincerli e avendo saputo com'era cresciuta la potenza dei Medi, regalò denaro ai Focesi perché potessero munire di fortificazioni la loro città; e il regalo fu molto generoso, tanto è vero che il perimetro delle mura di Focea si sviluppa per non pochi stadi; ed esse sono tutte costituite da grandi blocchi di pietra ben connessi tra loro.

[164] Fu così che i Focei costruirono le loro mura; Arpago fece avanzare il suo esercito e pose l'assedio; ma gli sarebbe bastato, proclamò, che i Focei abbattessero anche uno soltanto dei bastioni del muro e consacrassero anche una sola casa. I Focei, non tollerando la schiavitù, dissero che volevano discutere tra loro per un giorno; poi avrebbero dato la risposta; per l'intanto invitarono Arpago a ritirare l'esercito da sotto le mura per il periodo di tempo in cui deliberavano. Arpago rispose di sapere bene quanto stavano per fare: tuttavia avrebbe permesso loro di consultarsi. E dunque mentre Arpago portava il suo esercito lontano dalle mura, i Focesi misero in mare delle penteconteri, vi imbarcarono le donne, i bambini e tutte le loro masserizie e vi aggiunsero le statue e le offerte votive che poterono trarre dai templi: a eccezione degli oggetti in bronzo e in pietra e dei dipinti caricarono tutto il resto, si imbarcarono sulle navi e fecero rotta alla volta di Chio. I Persiani occuparono una Focea completamente deserta.

[165] I Focei pensavano di acquistare le isole chiamate Enusse ma i Chii non gliele vollero vendere per paura che diventassero un emporio e che la loro isola venisse tagliata fuori dai commerci; di conseguenza si diressero a Cirno. Nell'isola di Cirno venti anni prima in base ad un oracolo avevano fondato una città chiamata Alalia. A quell'epoca ormai Argantonio era morto. Nel dirigersi verso Cirno, in un primo momento, fecero una puntata fino a Focea dove uccisero la guarnigione persiana a cui Arpago aveva affidato il presidio della città; poi, compiuta questa impresa, pronunciarono durissime maledizioni contro chi di loro avesse abbandonato la spedizione. Inoltre gettarono in mare un blocco rovente di ferro e giurarono che non avrebbero fatto ritorno a Focea prima che questo blocco di ferro fosse riemerso a galla. Ma mentre puntavano su Cirno più di metà di loro fu presa dalla nostalgia e dal rimpianto della città e delle abitudini del loro paese; e così violarono i giuramenti e tornarono indietro voltando la prua verso Focea. Quelli che rispettarono il giuramento proseguirono il viaggio prendendo il largo dalle isole Enusse.


[166] Giunti a Cirno, per cinque anni coabitarono con le genti che vi erano arrivate prima di loro e vi edificarono dei templi. Ma visto che derubavano e depredavano tutte le popolazioni limitrofe, Tirreni e Cartaginesi di comune accordo mossero contro di loro, entrambi con una flotta di sessanta navi. Anche i Focesi equipaggiarono delle imbarcazioni, in numero di sessanta, e affrontarono la flotta avversaria nelle acque del mare chiamato di Sardegna. Si scontrarono in una battaglia navale e ai Focesi toccò una vittoria cadmea; infatti delle loro navi quaranta furono affondate e le restanti venti risultarono inutilizzabili, avendo i rostri torti all'indietro. Allora navigarono fino ad Alalia, imbarcarono le donne, i bambini e tutto ciò che le navi potevano trasportare e abbandonarono Cirno dirigendosi verso Reggio.

[167] I Cartaginesi e i Tirreni si spartirono gli uomini delle navi affondate: gli abitanti di Agilla, ai quali toccò il gruppo più numeroso, li condussero fuori città e li lapidarono. Più tardi ad Agilla ogni essere che passava accanto al luogo in cui giacevano i Focei lapidati diventava deforme, storpio o paralitico, fossero pecore o bestie da soma o uomini, senza distinzione. Allora gli Agillei, desiderosi di rimediare alla propria colpa, si rivolsero all'oracolo di Delfi. E la Pizia impose loro un obbligo che adempiono ancora oggi: infatti offrono imponenti sacrifici e bandiscono giochi ginnici ed equestri in onore dei morti. Ed ecco cosa toccò a questi Focei; quelli invece fuggiti verso Reggio, muovendo di là si impadronirono di una città nella terra di Enotria, città oggi chiamata Iela; essi la colonizzarono dopo aver appreso da un uomo di Posidonia che la Pizia ordinando loro di "edificare a Cirno" non intendeva riferirsi all'isola, bensì all'eroe.

Storie III 129-138

[129] Non molto tempo dopo che le ricchezze di Orete erano state trasferite a Susa, capitò a Dario, durante una battuta di caccia, di cadere da cavallo e slogarsi una caviglia: una lussazione piuttosto grave, visto che l'osso del tarso era fuoriuscito dall'articolazione. Dario aveva già prima l'abitudine di ricorrere a medici egiziani che aveva con sé, ritenuti i migliori nel loro campo, e a loro si rivolse. Ma essi, storcendo e sforzando il piede, aggravarono il danno tanto che Dario per sette giorni e sette notti non poté dormire per l'incessante dolore. L'ottavo giorno, mentre stava molto male, qualcuno che già in occasioni precedenti, a Sardi, aveva sentito elogiare l'abilità di Democede di Crotone, ne parlò al re, il quale ordinò di condurlo immediatamente da lui. Lo trovarono fra gli schiavi di Orete, del tutto dimenticato chissà dove, e lo portarono subito da Dario, così com'era, che ancora si trascinava dietro i ceppi e vestito di stracci.

[130] Quando gli fu dinanzi, Dario gli chiese se conosceva l'arte della medicina, ma Democede negò: temeva, svelando chi fosse, che gli impedissero per sempre di tornare in Grecia. Ma Dario si rese conto che stava fingendo, pur essendo un esperto, e ordinò a chi lo aveva accompagnato di andare a prendere fruste e pungoli: a quel punto Democede confessò, dichiarando di non conoscere a fondo la medicina, ma di possederne elementari nozioni per aver frequentato un medico. Dario si mise nelle sue mani e Democede servendosi di farmaci greci e con rimedi blandi dopo i trattamenti violenti consentì a Dario di riprendere sonno; e in breve tempo lo guar&igra